TIROID KANSERLERI

PROF DR METIN ÖZATA

Tiroid Kanseri Nedir? Diger Kanserler gibi Kötü mü?

Tiroid bezindeki hücrelerin kansere dönüsmesi nedeniyle olusan bir kanser türüdür. Tiroid kanserleri genellikle boynumuzda bir kitle veya tiroid bezi  içinde bir nodül seklinde olusur. Tiroid kanserlerinin çogu tedaviyle yok olan kanserlerdir. Diger kanserler gibi kötü seyretmez. Yapilan ameliyat ve radyoaktif iyot tedavisiyle çogu yok olur ve hastanin yasam süresini kisaltmaz. Bu nedenle çok fazla korkmaniza gerek yoktur. Ancak, tedaviyle kanser yok olsa bile ömür boyu kontrollere gitmeniz gerektigini de unutmayiniz.

Tiroid Kanseri Kimlerde Daha sik görülür?

Tiroid kanseri kadinlarda erkeklere göre 2 kat daha fazla görülür. Tiroid kanseri kadinlarda görülen kanserler arasinda siklik açisindan sekizinci siradadir.  Ancak nodülü olan erkeklerde kanser riski daha fazladir.  Tiroid kanseri her yasta görülebilir.

Tiroid Kanseri Neden Olusur?

Çogu kanserde oldugu gibi tiroid kanserinin nedeni tam olarak bilinmemektedir.

Diger kanserlerde oldugu gibi radyasyona maruz kalmak tiroid kanser sikligini artirir.  Çocuklugunda 200-700 rad civarinda radyasyon almis kisilerde 20-25 yil sonra tiroid kanser  sikliginin arttigi saptanmistir. Bir arastirmada 500 rad civarinda radyasyon alan sahislarda tiroid kanser sikliginin % 2 civarinda oldugu  ortaya konmustur.  Rusya’daki Çernobil nükleer santrali kazasindan sonra o bölgede yasayan kisilerde tiroid kanserinde büyük artis olmustur.  Son yillarda yapilan arastirmalar  tiroid kanserlerinde bazi genetik bozukluklarin önemli rol oynadigini  göstermistir.

Tiroid Kanserli Kiside Ne Gibi Belirtiler Olur?

Tiroid kanserli hastalarin çogunda hiçbir belirti veya sikayet  yoktur. Bir kisminda boyunda  bir sislik gelisir ; çogunda ise bir nodülden yapilan biyopsi sonucu kanser saptanir.  Biyopsi normal çiktigi halde ameliyat edilen bezin nodül disindaki bir alaninda bazen milimetrik boyutta küçük kanser odagi saptanabilir. Tiroid bezinin hizli büyümesi ve sert olmasi kanser süphesini artirir. Ses kisikligi ve boyunda lenf bezlerinin sismesi de tiroid kanser süphesini artirir.

Bazen özellikle çocuklarda  boyundaki lenf bezlerindeki büyüme  ilk bulgu olabilir. Çok nadiren bir kanser agrili ve baski sikayetleri dedigimiz ses kisikligi, nefes darligi veya yeme zorlugu ile ortaya çikar. Bazen hastalar ilk olarak vücudun diger tarafindaki   lenf  bezi büyüklügü,  kemik  kiriklari veya çok nadiren tiroid bezi fazla çalismasi (hipertiroidizm) ile karsimiza çikabilir. Bununla beraber çogu hastada hiçbir sikayet yoktur.

Boyundaki kitlenin  veya nodülün nefes borusuna yapisik olmasi, sert olmasi, son zamanlarda hizli büyümesi, yeme zorlugu, ses kisikligi veya ses kalinlasmasi ve büyümüs lenf bezleri  kanser  olasiligini kuvvetlendirir.

Tiroid kanseri Nasil Teshis Edilir?

Tiroid kanser teshisi nodülden veya  boyundaki kitleden yapilan igne biyopsisi ile konur. Biyopsi ile alinan hücreler patoloji laboratuvarinda mikroskop altinda incelenerek kanser olup olmadigi anlasilir. Biyopsi disinda bir nodülün kanser olup olmadigini anlayacak   baska bir tetkik yoktur.  Tiroid kanserleri bazen baska nedenlerle ameliyat edilen tiroid bezinde  patolojik inceleme sirasinda tesadüfen de  teshis edilebilir.

Kaç Türlü Tiroid Kanseri Vardir?

Kabaca 4 türlü tiroid kanseri vardir:

1-Papiller Tiroid kanseri

2-Folliküler Tiroid kanseri

3-Medüller tiroid kanseri

4-Anaplastik tiroid kanseri

En sik görülen tiroid kanseri papiller kanserdir. Folliküler  kanser papiller kansere göre daha az görülür. Papiller ve folliküler kanserin her ikisine birden ‘’Diferansiye tiroid kanserleri’’ adi da verilir ve bu iki kanserin tedavileri benzerlik gösterir. Papiller ve folliküler kanserleri tiroglobulin adi verilen bir protein yapar ve salgilarlar. Ameliyat olmus bir kanser hastasinda tiroglobulinin kanda yükselmesi  kanserin vücutta oldugu  veya nüks ettigi  anlamina gelir.

Bazen hem papiller hem de folliküler  kanserler 0.5 cm çapinda küçük lezyonlar seklinde olabilir. Bunlar genellikle iyi seyirli olsalar da bazen yayilim yapabilirler. Bu nedenle biz küçük de olsalar tüm kanserlerde tiroid bezinin tamamen alinip arkasindan radyoaktif iyot tedavisini seçmekteyiz.

En Sik Görülen  Tiroid Kanseri papiller kanserdir:

Papiller kanser tüm tiroid kanserlerinin  % 75-80’ni olusturur. Papiller kanser genellikle iyi gidislidir; ancak çok nadir görülen uzun hücreli ( Tall hücreli) varyant, Kolumnar hücreli varyant ve Diffüz sklerozan varyant  olarak isimlendirilen türleri  hizli  seyreder.

Papiller kanser her yasta ve çocuklukta da görülebilir, ancak 30-40 yaslarinda sikligi artar. Hastalarin yarisinda tiroid bezinin birçok yerinde ayni anda papiller kanser bulunur. Boyundaki  lenf  bezlerine ve akcigere metastaz (yayilim) yapabilir. Bu kanser  daha çok lenf bezleri yoluyla yayilir.   Papiller kanser tiroid bezinde uzun zaman sessiz kalabilir ve hiç bir  sikayet ve belirti  vermeden veya ölüme neden olmadan yillarca mevcut olabilir.

Genç eriskinlerde papiller kanser genellikle  iyi seyirlidir ve 40 yas altinda nadiren ölüme neden olur. Yasli hastalarda ise daha hizli seyreder. Boyunda lenf bezlerinde kanser yayiliminin olmasi  genç eriskinlerde kötü bir risk tasimasa da, 40 yas üzerindeki hastalarda   hastaligin hizli bir seyir  gösterecegine  isaret eder.

 Folliküler kanser :

Folliküler kanser tiroid kanserlerinin %11-15’ini olusturur. Bu kanser  damar ve  tiroid bezi kapsülü denen tiroid bezini  distan çevreleyen zara  yayilim yapar.  Kapsüle yayilim   varsa nadiren baska organlara yayilir ve iyi gidislidir. Damar  yayilimi olanlarda  kanser daha hizli seyreder.

Folliküler kanser daha çok  kan dolasimi yoluyla yayilir. Akciger, kemik ve az olarak beyin ve karacigere yayilir.

Folliküler kanserin daha kötü seyreden Hurthle hücreli (onkositik) tipi ve insüler kanser tipi de vardir.

Folliküler kanser papiller kansere göre daha yaslilarda olusur ve 50’li yaslarda  fazla görülür.   Folliküler kanser siklikla yavas büyüyen bir tiroid kitlesi seklinde gelisir ve ilk tani konuldugunda  hastalarin % 25’inde  tiroid bezi disinda yayilim, % 5-10’unda boyun lenf bezlerinde metastaz ve %10-20’sinde ise uzak organlarda metastaz (yayilma) vardir. Tiroid bezini  çevreleyen kaslara ve  nefes borusuna direk yayilim karakteristik özelligidir ve tamamen ameliyatla  temizlenebilmesi bu özelligine baglidir.

Folliküler kanser akciger ve kemige metastaz yapma egilimindedir.

Medüller Tiroid Kanseri (MTK):

Medüller kanser,   tiroid kanserlerinin % 6-8’ ini yapar.  Medüller kanserin % 75’i  ailesel degildir, ancak  %25’i  ailesel veya kalitimsal özellik gösterir. Bu nedenle medüller kanserli hastalarin aileleri ve çocuklari bu kanser yönünden taranir. Medüller kanser tiroid bezindeki kalsitonin  hormonu salgilayan C hücrelerinin  kanseri oldugu için bu hastalarin kanlarinda kalsitonin hormonu yükselir. Ameliyat sonrasi kalsitonin düser. Buna karsilik ameliyat sonrasi kalsitonin artmaya devam ederse medüller kanser nüks etmis demektir.  Nodüler guatrli bir hastada  kanda asiri kalsitonin hormonu varsa  medüller kanserden süphelenilir.  Tani için  nodüle biyopsi yapilir.   Operasyon öncesi medüller kanser  tanisi konursa birlikte olabilecek olan paratiroid hastaligi ve feokromasitoma denen böbreküstü bezi hastaligi için  ameliyat öncesi kan kalsiyumu, paratiroid hormonu, kan katesolaminleri ve idrarda metanefrin tetkikleri  ölçülür.  Ayrica ultrason , tomografi veya MRI ile boyun, karin ve gögüs taranir.

Medüller kanserli  hastalarin % 30’unda yüzde kizarma, ishal  ve  yorgunluk  olabilir.

Medüller kanserde diger tiroid kanserlerinde oldugu gibi ameliyatla  tiroid bezinin hepsi alinir.  Lenf bezlerinde kanser yayilimi varsa   hepsi ameliyatla çikarilir.  Ameliyattan sonraki 8-12nci haftada kalsitonin ölçülür. Kalsitonin   yüksek ise  kanser yine var demektir. Kanserin yerini bulmak için ultrason, tomografi, MR, sestamibi sintigrafisi, MIBG sintigrafisi, DMSA sintigrafisi ve  oktreotid  sintigrafisi  gibi tetkikler yapilarak kanserin yeri bulunmaya çalisilir.

Ameliyat olan medüller kanserli hastalarda kalsitonin ölçümü hastanin takibinde nüksün ve tümör odaginin saptanmasinda faydalidir. Eger kalsitonin  ameliyat  sonrasi  10 pg/ml’den küçük ise   hastalik yok olmus kabul edilir.   Ancak iyi bir ameliyat sonrasi bile  kalsitoninin normale inmeme orani % 40-60 arasinda degismektedir.  Kalsitonin salgilayan kanser odagini saptamak çogu  hastada  da mümkün olmamaktadir. Özellikle kalsitonin düzeyinin 50 pg/ml’nin altinda oldugu hastalarda  kanser odagini  saptamak zordur. 

Ameliyat sonrasi kalan  tiroid dokusu için  radyoaktif iyot tedavisi yapilir. Devam eden veya nüks eden medüller kanserde  en iyi tedavi cerrahidir. Çikarilabildigi kadar ameliyatla tümör çikarilir. Çünkü diger tedavilerin etkisi azdir ve radyoaktif iyot tedavisi faydali olmaz.

Ilerleyen ve ameliyatla çikarilamayan  tümörlerde radyoterapi (isin tedavisi) ve kemoterapi uygulanabilir.